Para ilgili herşey  
 


Para Sistemleri

Para sistemi, piyasaya sürülecek para miktarının belli kurallara bağlanmasını öngörmektedir. İlk para sistemleri, altın ve gümüş gibi değerli madenleri esas almıştır. Daha sonraları banknot adı verilen temsilî paralar tedavüle sokulmuştur. Nihayet, günümüzde de uygulanmakta olan kâğıt para sistemine geçilmiştir.
Onsekizinci yüzyıla kadar uygulanan gümüş para sistemi, paranın değer ölçüsü olarak gümüş madenini almaktadır. Daha sonra, gümüş para siste-minden vazgeçilmiş ve paranın değer ölçüsü olarak altın madenini esas alan altın para sistemine geçilmiştir. 1870'li yılların başından 1930'lu yılların sonuna kadar uygulanan altın para sistemi, herhangi bir ulusal paranın bir başka ulusal paraya dönüştürülme oranım (parite), içerdiği altın miktarı ile ilişkilendirmektedir. Bu sistemin uygulandığı dönemde bugünkü anlamda bir döviz piyasasına ihtiyaç duyulmamıştır. Çünkü sisteme dahil olan her ülke, parasının değerini altına bağlamaktadır. Sonuç itibariyle kur, ulusal paranın içerdiği altın miktarı tarafından belirlenmiş olmaktadır. Örneğin, 1 dolar 2 gram altın, 1 lira da 1 gram altın olarak tanımlanmış ise, liranın döviz kuru 1/2 dolar olacaktır.
Madenî para sistemleri uygulanırken, onyedinci yüzyıldan itibaren, bir taraftan da temsilî paralar kullanılmıştır. Sarrafların, kendilerine emanet edilen değerli madenler karşılığında verdiği makbuzlar, daha sonraları uygulanacak olan banknot sisteminin temelini oluşturmuştur. Nitekim bu makbuzlar, zamanla temsilî birer para imiş gibi tedavül etmeye başlamıştır. Sarraflar, kendilerine tevdi edilmiş bulunan altının tamamının çekilmediğini fark etmiş ve aslında başkalarına ait olan bu altın stokunun bir bölümünü, talep edenlere faiz karşılığı vermeye başlamıştır. Bir müddet sonra ölçüyü kaçırarak mevduat sahiplerini zarara uğrattıkları için, sarrafların faaliyetleri durdurulmuştur. Bu kez de, aynı faaliyeti yürütmek üzere bankalar kurulmuştur. Bankaların da, tıpkı sarrafların yaptığı gibi, ölçüyü kaçırması üzerine, banknot ihracı denetlenmeye başlamıştır.
Banknot ihracına ilişkin olarak iki farklı görüş ortaya atılmıştır: tedavül ilkesi ve bankacılık ilkesi. Tedavül ilkesine göre, ihraç edilen her banknotun altın cinsinden karşılığı bulunmalıdır. Buna mukabil, bankacılık ilkesi, para arzına esneklik kazandırmayı amaçlamaktadır: "Tedavül eden altın miktarı, genişleyen ticaret hacmi karşısında yetersiz kalmaktadır. Bu itibarla, bankalara banknot ihraç etme serbestisi tanınmalı ve böylelikle para arzına esneklik kazandırılmalıdır."
Ondokuzuncu yüzyıl boyunca, özellikle savaş dönemlerinde, banknotları altına dönüştürme eğilimlerinin yaygınlaşması, bankaları güç duruma düşürmüş ve kâğıt para sistemine geçilmiştir. Bu sistemde, devlet tarafından ihraç edilmiş bulunan paralar, talep edildiği vakit altına çevrilebilme özelliğine sahip değildir. Bu sistemin uygulanması, fazla uzun sürmemiş ve ekonominin düzelmesi ile birlikte bir müddet sonraa tekrar altın para sistemine dönülmüştür. Fakat, aynı tecrubelerin Birinci Dünya Savaşı yıllarında da yaşanması üzerinde, 1929 Bunalımı'nı izleyen dönemde, bir daha geri dönülmeyecek şekilde yeniden kağıt para sistemine geçilmiştir. Bugün, temel ilkeleri Bretton Woods Konferansı'nda kabul edilmiş olan kağıt para sistemi uygulanmaktadır.

Geri Dön

etiketler: Para sistemleri, para sistemi nedir, para kağıt para sistemi, altın sistemi.

 




Toplist